در میان علاقه مندان به فیلم های سینمای هالیوودی کمتر کسی را می توان یافت که فیلم ماتریکس یک را ندیده باشد. این منشور چند بعدی با زوایای نامحدود خود هر بیننده ای را با هر سلیقه یا پیشینه اطلاعاتی، حیرت زده می کند.

فیلم ماتریکس را از ابعاد متفاوتی می توان بررسی و نقد کرد اما آنچه من در این مقاله کوتاه به دنبال انم، نقد ماتریکس نیست بلکه یافتن پاسخی است که ذهن هر انسانی را دیر یا زود به خود مشغول خواهد کرد:

آیا مسیر زندگی انسان از پیش تعیین شده است یا این خود انسان است که زندگی خویش را رقم می زند؟

برای یافتن پاسخ، نظر شما را به یک دیالوگ جذاب بین مورفیوس و نئو در داخل اسانسور جلب می نمایم:

 

N: and she (oracle) knows what? Every thing?

M: she would say she knows enough.

N:and she is never wrong?

M:try not to think of it in terms of right and wrong Neo. She is a guide Neo. She can help you find the path.

 

نئو: و پیشگو. اون چی می دونه؟ همه چیز رو؟

مورفیوس: اگر خودش بود می گفت به قدر کافی می دونه.

نئو: و اون هیچ وقت اشتباه نمی کنه؟

مورفیوس: سعی کن مسئله را اینجوری که یا درسته یا غلط نبینی. اون فقط یک راهنماست و به تو کمک می کنه تا مسیر را پیدا کنی.

 

این مکالمه را می توان یکی از مبهم ترین های فیلم دانست. اگر پیشگو یک پیشگوست، پس باید همه چیز را درباره اینده بداند و انچیزی که او می گوید یا درست از اب در می اید و یا غلط. اما مورفیوس معتقد است که پیشگو فقط یک راهنماست که مسیر را به شما نشان می دهد یا به عبارتی ساده تر به شما کمک می کند تا خود و قابلیت هایتان را بشناسیدknow thyself.

به نظر می رسد که اوراکل قادر است بسیاری از مسائل را دقیقا پیش بینی کند: مثلا این که نئو ناچار است بین نجات جان مورفیوس و خود یکی را انتخاب کند.

اما پایان فیلم بسیار حیرت اور است. نئو درست پس از مرگ و تحقق پیش بینی اوراکل ناگهان مجددا زنده می شود (شاید بتوان این را نیز بخشی از پیش بینی اوراکل مبنی بر زندگی پس از مرگ قلمداد کرد). پس پیش بینی اوراکل هم تحقق یافته است و هم نه. نئو نیز هم مرده است و هم نه!

در جای دیگری مورفیوس در بالای بام ان ساختمان بلند و در حضور ترینیتی به نئو می گوید:

 

Neo, sooner or later you are going to realize just the way I did that there is a difference between knowing the path and walking the path.

نئو، دیر یا زود درست مثل من متوجه این موضوع می شوی که بین دانستن یک مسیر و پیمودن ان تفاوتی وجود دارد.

 

ظاهرا این فیلم پاسخی دو پهلو به سوال ما داده است. ما بسیاری از مسائل را از قبل می دانیم و حتی قادریم انها را پیش بینی کنیم و اصلا پیش بینی کردن بدون آگاهی معنایی ندارد. اما در طول زندگی در می یابیم که دانستن انچه اتفاق می افتد با زندگی کردن در انچه اتفاق می افتاد تفاوت دارد. این درست مانند حالت سوپروایزر در رایانه های کوانتومی است. در این رایانه ها ما بیتی به نام کیوبیت داریم که در آن واحد هم می تواند صفر باشد و هم یک. هم اکنون نیز دانشمندان موفق شده اند اولین گام عملی را در راستای ساختن این یارانه ها بردارند.

در فیلم فارست گامپ نیز قهرمان داستان به این سوال ما پاسخ مشابهی می دهم: جبر و اختیار همزمان در کنار یکدیگر وجود دارند: مسیر، آنچه حادث می شود و نهایتا و اکنش شما به حوادث قابل پیش بینی است اما این جبر، جبری پویاست که فقط در صورت مختار بودن شما محقق خواهد شد!

اگر اوراکل به نئو درباره افتادن ان گلدان هشدار نمی داد، آیا ان گلدان باز هم می افتاد؟ آیا اوراکل مجبور بود ان هشدار را بدهد؟ آیا اول مرغ وجود داشته است یا تخم مرغ؟

به نظر من  این سوال به طور کلی غلط است.

 

 

 

نوشته شده در چهارشنبه چهارم اردیبهشت 1387ساعت 21:20 توسط The Lucksmith| |